زن متولد ماکو
حکایتهای شهربانو در پرشین بلاک
صفحات وبلاگ
کلمات کلیدی مطالب
آرشیو وبلاگ
نویسنده: شهربانو - پنجشنبه ٢۱ شهریور ۱۳٩٢

هوا سرد شده است. باران بی ملاحظه می بارد. دلم به هوای مادربزرگ پر می زند. می خواهم چندین و چند سال به عقب برگردم. دخترکی هشت ساله شوم. بگویم : « سردم است علاالدین را روشن کنید. »

مادرم جواب بدهد :« دخترجان حالا وقت روشن کردن علاالدین نیست. خیلی زود است . تابستان تمام نشده و پاییز هم از راه نرسیده است.»

بگویم :« به من چه ! به من چه ! سردم است.»

مادربزرگ داخل استکان کمرباریکش چایی داغ بریزد و کنارم بنشیند. پتو را روی زانویم بکشد و بخواند و از من بخواهد که با او زمزمه کنم. هر دو با هم بخوانیم  و گرمای مهر مادری به دل و جانمان را گرمائی شیرین و جان بخش بدهد.

دلم برایش تنگ شده. دوست دارم بیاید تا برایش داخل استکان کمرباریک چائی بریزم و در این هوای سرد و بارانی دستان چروک خورده اما گرمش به دستان سردم جانی تازه ببخشد و باز مثل کودکی ها ، هم بخوانیم.

آی بؤیوک آنام هارداسان گل کی بیرلیکده سس – سسه وئریب « اوشودوم ها اوشودوم» اوخویاق 

** 

اوشودوم ها اوشودوم     

داغدان آرمید داشیدیم

آرمیدیمی آلدیلار               

منه ظولوم سالدیلار

من ظولومدن بئزارام           

کتان کؤینه ک یازارام

کتان کؤینه ک میل میلی     

گل اوخو بیزیم دیلی

بیزیم دیلی مو دیلی          

بیزیم دیلی نور دیلی

اورمودان گلن آتلی            

بئلینده داری گه تدی

دارینی وئردیم قوشا          

قوش منه قاناد وئردی

قاناد چاالدیم اوچماغا       

حق قاپیسین آچماغا

حق قاپیسی کلید دیر       

حق قاپیسی قیفیلدیر

قیفیل ده وه بوینوندا         

ده وه شیروان یولوندا

شیروان یولو سر به سر    

ایچینده آهو گه زه ر

آهونون بالالاری             

منی گؤردی آغلادی

باشا قارا باغلادی

**

گؤیگله ها گؤیگله  

گؤیگله بیر قوشویدو           

باغچایا قونموشویدو

به ی اوغلو گؤرموشویدو     

اوخوینان وورموشویدو

من اوخوندان بئزارام          

کتان کؤینه ک یازارام

کتان کؤینه ک میل میلی    

گل اوخو بیزیم دیلی

بیزیم دیلی مو دیلی         

بیزیم دیلی نور دیلی

اورمودان گلن آتلی           

بئلینده داری گه تدی

دارینی وئردیم قوشا         

قوش منه قاناد وئردی

قاناد چالدینم اوچماغا       

حق قاپیسین آچماغا

حق قاپیسی قیفیلدی     

حق قاپیسی کلیددی

کلید ده وه بوینوندا          

ده وه کرمان یولوندا

کیرمان یولو سر به سر    

ایچینده مئیمون گه زه ر

مئیمونون بالالاری          

منی گؤردو آغلادی

باشینا قارا باغلادی

 

نویسنده: شهربانو - چهارشنبه ۱۳ شهریور ۱۳٩٢

به یاد مادربزرگ ها و صفای قصه هایشان. زبان شیرینشان که همچون قند و عسل در دل و جانمان مزه می کند. مادربزرگ را عشق است.

پیشیک سن نه ظالیم سن  

 

بیر گون واریدی ُ بیرگون یوخیدی. آللاهدان سونرا هیچ کیم یوخیدی.بیر قاری ننه واریدی . اونون بیر اینه کی واریدی . گونلرین بیرگونونده قاری ننه ینه ن اینه ک سؤزله شه رلر . قاری نه نه دیه ر :«  اینک سن نه ظالیم سن .»

اینه ک دییه ر : « من ظالیم دئیله م ، من ظالیم اولسایدیم ، قصاب منی کسیب اتیمی دوغرامازدی .» 

قاری ننه دییه ر : « قصاب سن نه ظالیم سن .» 

قصاب دییه ر : « من ظالیم دئیله م ، من ظالیم اولسایدیم پیشیک منیم اتیمی اوغورلامازدی .» 

قاری ننه دییه ر : « پیشیک سن نه ظالیم سن .»

پیشیک دییه ر : « من ظالیم دئیله م ، من ظالیم اولسایدیم ، بوز اوستونده زویوب یئره ییخیلمازدیم .» 

قاری ننه دییه ر : « بوز سن نه ظالیم سن .» 

بوز دییه ر : « من ظالیم دئیله م ، من ظالیم اولسایدیم ، گون منی اریتمه زدی .» 

قاری ننه دییه ر : « گون سن نه ظالیم سن .» 

گون دییه ر: « من ظالیم دئیله م ، من ظالیم اولسایدیم ، بولود منیم اوستومو دوتمازدی .» 

قاری ننه دییه ر : « بولود سن نه ظالیم سن .»

بولود دییه ر : « من ظالیم دئیله م ، من ظالیم اولسایدیم ، یاغیش منده ن یاغمازدی .» 

قاری ننه دییه ر : « یاغیش سن نه ظالیم سن .» 

یاغیش دییه ر : « من ظالیم دئیله م من ظالیم اولسایدیم ، اوت  منده ن گؤوه رمه زدی .»

قاری ننه دییه ر : « اوت سن نه ظالیم سن .» 

اوت دییه ر : « من ظالیم دئیله م ، من ظالیم اولسایدیم ، مال داوار منی یئمه زدی .»

قاری ننه دییه ر : « داوار سن نه ظالیم سن .»

داوار دییه ر : « من ظالیم دئیله م ، من ظالیم اولسایدیم ، قصاب باشیمی کسیب اتیمی دوغرامازدی .»

قاری ننه دییه ر : « قصاب سن نه ظالیم سن . » 

 قصاب دییه ر : « من ظالیم دئیله م ، من ظالیم اولسایدیم پیشیک اتیمی اوغورلامازدی .» 

قاری ننه دییه ر : « پیشیک سن نه ظالیم سن .»

پیشیک دییه ر : « من ظالیمه م من ظالیم . یوک آلتی یایلاقیمدی ، یوک اوستو قیشلاقیمدی ، میلت نه پیشیرسه ، اودا منیم قویماغیمدی .  »

ناغیلیمیز قورتولدو گؤیدن بیر نئچه آلما دوشدو . بیریسی ناغیل دئیه نین قالانی دا ائشیدنلره یئتیشدی . یئدیم ایچدیم ، مطلبیمه یئتیشدیم .

 *

نویسنده: شهربانو - پنجشنبه ٢٠ مهر ۱۳٩۱

نقدی بر کتاب درسی جدیدالتألیف فارسی ششم ابتدایی - مرتضی مجد فر


زبان فارسی عزیز همه ایرانیان است اما زبان مادری همه ی ایرانیان نیست - جعفر خضوعی

 

 

نویسنده: شهربانو - سه‌شنبه ٢ اسفند ۱۳٩٠

به بهانه ی روز زبان مادری و به یاد مرحوم پدرم که الفبا را این چنین یادم داد:

الف مثل آغاجدی

ب یانی یاستی

پ اونا به نزه ر 

 ت اونا بنزه ر

ث اونا بنزه ر 

 جیم بیر قولاخدی 

 چ اونا بنزه ر 

 ح اونا بنزه ر 

 خ اونا بنزه ر 

 دال بئلی بوکوک

ذال اونا بنزه ر

 ر داغدان ائنیر

 ز اونا بنزه ر

ژ اونا بنزه ر 

 سین سوپورگه ده

شین شوکولاتدا 

 عین عاغیللی قیز 

 غین اونا بنزه ر 

 لام چؤمچه کیمی

میم بیر عصادی

نون بیر کاسادی 

ایچینده شوربا

 هه همدان دا

الفبا را کامل یادم داده بود که همین مقدار را به خاطر دارم. 

نویسنده: شهربانو - یکشنبه ٢ اسفند ۱۳۸۸

اوشاقلیقدا کیتاب ندی بیلمزدیم. اوشاقلیق عالمیم ، مهناز مهرناز حکیمه صنم گیلنن بئش داش آیاق جیزیغی قاوالاقاشدی اویناماق آنلامیندایدی. گونوزون دادلی اویونلاری بؤیوک آنامین گئجه ناغیللارینان قورتارایدی. گئجه نی ناغیللاریمین ملک محمدی زومرود قوشو آق قیزینان بیرلیکده شیرین یوخویا گئده ردیم. اوشاقلیغیمیز هله تئزه باشلانیردی کی دئدیلر : آدیزی مدرسیه یازمیشیق گئدیب درس اوخویوب ساوادلاناجاقسیز. مدرسه نین ایلک گونلری خط باشینان کئچدی . آی با کلاه - آی بی کلاه - ب بزرگ - ب کوچک . اوندان سونرا اؤیرتمنیمیز فارسی کیتابینین ایلک صحیفه سینی آچیب بیزه کیتاب اوزوینن درس وئرمه یی باشلادی. کیتابین ایلک صحیفه سی هئچ یادیمدان چیخماز . بیر آناینان قیز شکیلی . آنا اتک بلوز گئیمیشدی. بیر بالاجا گوللو لئچک ده باشینا باغلامیشدی . آیاقلاریندا دا دیک دابان باشماغی واریدی . همانلاردان کی منیم آنامین دا واریدی . آیاغینا گئییب دولاناندا بیر گؤزل شیققیلداردی. شیققیدیم باشماقلار کیمی . شکیلده کی آنا قارا قاش گؤز بیر خانیمیدی . دوداقلاری دا قیرمیزیدی. آنا بالانین شکیلینین آلتیندا بیر شئی لر یازیلمیشدی کی اؤگه شندن سورا آنلادیق کی یازیب : آب - آب - ماما - آب - ماما - آب »

سونرا اؤیرتمن خانیم بیر بارداق سو سویو بیزه گؤرسه دیب سوروشدو : اوشاقلار بو ندی ؟

مهناز دئدی : لیوان

مهرناز دئدی : ایسکان.

اؤیرتمن خانیم دئدی : یوخ اوشاقلار بو لیوانین ایچینده کین سوروشورام .

هامیمیز بیرلیکده دئدیک : سو .

دئدی : هه لیوانین ایچینده کی سو دور . آما بیز ایندی ایستیریک بو سویون اوخوما یازماغین اؤرگنک. بو سویون بیر آدی دا « آب » دی.

هله تئزه زحمتیمیز باشلاندی. بیزیم ائوده دئدیغیمیز سوینان اؤیرتمن خانیمین دئدیغی آبین یازیب اوخوماغیندا فرقی واریدی. ایکی سینین ده آدی دیل ایدی . آمما سو آنا دیلیدی . آنا دیلی ده ساواد دئیلیدی. مدرسه قورتولاندان سونرا ائوه قاییتدیم. خط دفتریمی چیخاردیب یازماغا باشلادیم . آب - ماما . اؤیرتمن خانیم بیر صفحه خط باشی وئرمیشدی . یازیب قورتاردیم. سورادا حئساب باشلاندی . حئسابی دا خط باشی وئرمیشدی . بیر - ایکی - اوچ - دؤرد - بئش . اؤیرتمن خانیم تاپشیرمیشدی کی خط لریمیزی یازا - یازا اوجادان دا اوخویاق بلکی غلطیمیز اولسا آتا - آنامیز دوزه لتسین . اونون اوچون ده من اوجادان اوخویا - اوخویا یازیردیم . آباجیم سسیمی ائشیدیب دئدی : آی بالا غلط غولط اوخورسان . بیر ایکی دئمه کی یک - دو - سه - چهار - پنج دئگینن.

وای ! وای ! وای ! عجب گیره کئچمیشیق ها ! من کی یولداشلاریمنان بئش داش اوینویاندا بیرلر - ایکی لر - اوچلر و .. دئییردیم. بس بو یک - دو هاردان باشیما چیخدی؟ اؤیرتمن خانیم دا آباجیم کیمین دئییردی ها !

آباجیم دئدی : اگر ایستیرسن ساوادلی اولاسان ، گرک اؤیرتمن خانیم دئدیغی کیمی اؤرگه نیب، بیر ایکی نی بوراخاسان.

نییه به یوخ ؟ چوخ دا گؤیلوم ایستیر ساوادلی اولام. آباجیم کیمی ناغیل کیتابی ، آنام کیمی قازئت ، بؤیوک آنام کیمی ترکو شعر اوخویام. بؤیوک آنام کی یازماغی ائله فاراساتلی بیلمیردی، آمما بیر گؤزل اوخوردو قرآن ، شعر ، قازئت. هله قیامت گونونون شعرلرین ده اوخوردو. قبرین ایچینده کی ایلانلار عقرب لر نکیر مونکور . « قبرین اول گئجه سی رحم ائله آللاه بیزه » واللاهی آدامین توکلری جانیندا بیز دوروردو.

هردن مهرنازدان سوروشوردوم : ندن دی کی بؤیوک آنا گؤزل اوخویور آما یاخجی یازابیلمیر. یازیلاری جوهر ایچیندن قورتولوب کاغاذدا یئرین قاریشقانین آیاق ایزینه بنزیر؟

دئییردی : آخی او فارسی مدرسییه گئتمییب کی.

ایلک کلاسین لاپ چتین درسی الفبانی ازبرله مک ایدی. اؤیرتمن خانیم بیزدن ایسته دی کی الفبانی بیر گؤزل ازبردن اؤگه نک. گئجه یاری دان کئچدی ، اؤرگنه بیلمه دیم . آنامین زحمتی تنبیهی هئچ فایدا وئرمه دی . آخیردا آقاجانیم دئدی : قیزیم دور یات ساباح سنین له بیرلیکده مدرسیه گلیب اؤیرتمن خانیم دان مهلت ایسته رم.

ساباحیسی گون آقاجانیملا بیرلیکده مدرسیه گئتدیک. ائله بیل کی الفبانی ازبرله مین بیر من دئییلدیم . نییه کی آقاجانیم مهرنازین حکیمه نین رحیمه نین ده وریندن کفیل اولدو. او گون کیلاس تمیرن ایله کئچدی. اؤیرتمن خانیم داها ساباها هئچ نم نوم ایسته میردی. ائوه گله - گله ساباحین الفبا ازبرله مه سینین قارا قئییدی جانیمی آلدی.هله یاندیرمالی یئری ده بویودو کی آنامین هئچ حوصله سی قالمامیشدی . من نئجه اؤرگنه جاغیدیم آللاه بیلسین.

اوگون آقاجانیم بیر گؤزل دادیما دوردو. الینده بیر تیکه کاغاذینان گلدی . الفبانی بیر گؤزل شعر کیمی اؤرگتدی. بو شعرین چوخو یادیمدان چیخیب آنجاق بیر آزین بورایا یازیرام .

الف مثل آغاجدی / ب یانی یاستی / پ اونا به نزه ر / ت اونا بنزه ر / ث اونا بنزه ر / جیم بیر قولاخدی / چ اونا بنزه ر / ح اونا بنزه ر / خ اونا بنزه ر / دال بئلی بوکوک / ذال اونا بنزه ر/ ر داغدان ائنیر / ز اونا بنزه ر / ژ اونا بنزه ر / سین سوپورگه ده / شین شوکولاتدا / عین عاغیللی قیز / غین اونا بنزه ر / لام چؤمچه کیمی / میم بیر عصادی / نون بیر کاسادی / هه همدان دا /

آنجاق کی الیفبانی بو سیاق اؤرگندیم.

یادیمدادیر کی شانزده ایله چهارده هین فرقی ندی بیلمیردیم. آقاجانیم چهارده هی یازدی چهارین اوجون بیره یاپیشدیردی . چهارده اولدو بیر اردک باشی . سورادا اردکین قالانین چکدی. بیر زامانلارا جان ائله بیلیردیم کی چهارده ائله اردک دی.

اوشاقلیق سووشدو گئنج لیک گلدی . آی نه گؤزل گونلریدی او گونلر. ناغیل کیتابلارین اوخوماق شعرلری ازبرله مک. بیزیم چاغیمیزدا تلویزیون کی همیشه یوخیدی .بیر آخشاملار اولاردی . بیزیم ده چوخ واختیمیز واریدی کیتاب اوخویوب بیر بیریمیزه ناغیل ائلییک . اولدوز و کلاغها، لاوسون در جزیره وحشت ، اتوبوس آبی ، کفش های غمگین عشق و سونرا دا حیدربابایه سلام و بالدان شیرین آنادیلینه سلام.

آخیردا دا منیدیم خانیم زرین قاوالیدی . کاستیدی کی مشهدی قنبری تبریزدن آلیب گتیرمیشدی .او کاستده بیر اوخوماقلار واریدی کی منه تزه یدی .

سن سن قاراشین اوغلان

کاپشن یاراشیر اوغلان

قاپیمیزدا دایانما

آنام ساواشیر اوغلان

*

عکسی وئردیم نئینه دین

پاره پاره ائیله دین

باخدین اؤزگه سؤزونه

سن منی ترک ائیله دین

*

آنا دیلی گونو بوتون وطن داشلایما هر هانسی دیل ده دیلر سه قوتلو اولسون.

 

نویسنده: شهربانو - شنبه ۱ اسفند ۱۳۸۸

بچه که بودم کتاب را نمی شناختم . دنیای بچه گانه ام در بازی بئش داش و آیاق جیزیغی با مهناز و مهرناز و حکیمه و صنم خلاصه می شد. قصه های شب مادربزرگمان روز شیرین مان را با دلچسبی خاتمه می داد. همراه قهرمانان داستان به خواب شیرین فرو می رفتیم و روزی دیگر به شیرینی آغاز می شد. دنیای کودکی و بازیگوشی تازه داشت حال و رنگ دیگری به خود می گرفت که گفتند : اسم تان را به مدرسه نوشتیم تا بروید و خواندن و نوشتن را یاد بگیرید و باسواد شوید. روزهای اول به نوشتن سرمشق گذشت. آی با کلاه - آی بی کلاه - ب کوچک - ب بزرگ. بعد خانم معلم صفحه اول کتاب فارسی را باز کرد. این صفحه را فراموش نمی کنم . مادر ی با دختر کوچکش بود. مادر بلوز و دامن پوشیده بود و روسری کوچک گلداری به سر داشت. کفش پاشنه بلند سیاه رنگی به پا داشت. از همانهائی که مادر من نیز داشت و وقتی راه می رفت صدای مخصوصی از پاشنه هایش بلند می شد. ما به این کفشها « دیک دابان » می گفتیم. زن چشم و ابروی مشکی داشت . لبهایش قرمز بود. زیر عکس مادر و دختر دو سطر نوشته شده بود که بعد از یادگیری فهمیدیم که « آب - آب - ماما - آب - ماما- آب »

بعد خانم معلم یک لیوان پر از آب را نشان داد و پرسید : بچه ها این چیست ؟

مهناز گفت : لیوان.

مهرناز گفت : استکان.

معلم گفت : نه بچه ها داخل این لیوان چیست؟

همه با هم گفتیم : سو.

معلم گفت : بله . اسم آنچه که داخل لیوان است « سو » است . اما ما حالا می خواهیم خواندن و نوشتن همین سو را یاد بگیریم . اسم دیگر سو « آب » است.

زحمتمان شروع شد. آنچه که ما در خانه می گقتیم ، با آنچه که معلم یاد می داد خیلی فرق داشت. اسم هر دو زبان بود . اما زبان مادری سواد نبود. بعد از تمام شدن وقت مدرسه به خانه برگشتیم. دفتر مشقم را از کیفم درآوردم.و شروع به نوشتن کردم . خانم معلم سر مشق داده بود. باید یک صفحه را با دو کلمه « آب - ماما » پر می کردم. صفحه بعد حساب بود. « 1 - 2 - 3- 4 - 5 » باید یک صفحه پر از یک تا پنج را می نوشتیم. خانم معلم تاکید کرده بود که هنگام نوشتن با صدای بلند بخوانیم تا آقاجان و مامان جانمان اشتباهات ما را تصحیح کنند. همراه با نوشتن حساب با صدای بلند خواندم بیر - ایکی - اوچ - دؤرد - بئش . آبجی بزرگ گفت :« غلط می گوئی دختر بگو یک - دو - سه - چهار - پنج . » عجب گرفتاری شدیم ها من که با دوستانم بئش داش بازی می کنم بیر- ایکی می گویم. این یک و دو از کجا پیدا شد ؟ خانم معلم هم یک دو می گفت ها ! از اینجا سختی کار شروع شد.

آبجی بزرگ گفت :« اگر می خواهی با سواد شوی باید همانطوری که خانم معلمتان یادت می دهد یاد بگیری بیر ایکی را بگذار کنار.»

چرا که نه ؟ خیلی دلم می خواست با سواد شوم تا مثل آبجی بزرگ کتاب قصه ، مثل مادرم مجله و مثل مادربزرگ اشعار ترکی بخوانم . مادربزرگی که نمی توانست خوب بنویسد اما خوب می خواند . هم قرآن می خواند ، هم شعر و مجله .اشعار روز قیامت و بعد از مرگ که آدمی وحشت می کرد . از داخل قبر و مارها و عقربها ونکیر منکر که معلوم نیست به چه شکلی ظاهر خواهد شد. او می خواند قبرین اول گئجه سی رحم ائله آللاه بیزه / خدایا شب اول قبر به ما رحم کن.

وقتی با تعجب از مهرناز می پرسیدم : « مادربزرگ می تواند خوب بخواند فقط نمی تواند خوب و سریع بنویسد چرا می گویند بی سواد ؟»

می گفت :« آخر او فارسی نخوانده است.»

مشکل ترین روز از کلاس اولم ، روزی بود که خانم معلم از ما خواست حروف الفبا را به ترتیب ازبر کنیم و روز بعد از حفظ بپرسد. نمی توانستم به ترتیب یاد بگیرم . نیمی از شب گذشت و تمرین و تنبیه مادر اثر نکرد. آخر سر دل پدرم به حالم سوخت و گفت :« پاشو بخواب فردا با هم پیش خانم معلم می رویم و از او مهلت می خواهم که یاد بگیری .»

روز بعد با هم پیش خانم معلم رفتیم . گویا من نفر اول نبودم پدرم کفالت مهرناز و حکیمه و رحیمه را نیز به عهده گرفته بود . آن روزدرس کلاس به تمرین و تکرار گذشت. خانم معلم برای روز بعد حوصله بهانه نداشت باید ازبر می کردیم. آموزش این الفبا حوصله مادرم را نیز سر برده بود که پدرم به دادم رسید .

پدرم گفت :« دخترم آنچه که من می گویم تکرار کن.

الف مثل آغاجدی / ب یانی یاستی / پ اونا به نزه ر / ت اونا بنزه ر / ث اونا بنزه ر / جیم بیر قولاخدی / چ اونا بنزه ر / ح اونا بنزه ر / خ اونا بنزه ر / دال بئلی بوکوک / ذال اونا بنزه ر/ ر داغدان ائنیر / ز اونا بنزه ر / ژ اونا بنزه ر / سین سوپورگه ده / شین شوکولاتدا / عین عاغیللی قیز / غین اونا بنزه ر / لام چؤمچه کیمی / میم بیر عصادی / نون بیر کاسادی / هه همدان دا /

تمامی حروف الفبا را اینگونه یادم داد. البته بیشتر حروف را فراموش کرده ام.

یادم می آید شانزده و چهارده را نمی توانستم از هم تشخیص دهم که پدرم چهارده را نوشت و سر چهار را به یک وصل کرد و اردکی کشید و تا مدتی فکر می کردم چهارده همان اردک است. این چهارده مشهور تا مدتی سر اردک کلاس نقاشی مان بود.

دوران کودکی سپری شد و نوجوانی و جوانی با کتابهای قصه و شعر و تاریخ و .. شروع شد. جوان که بودیم تلویزیون شبانه روز برنامه نداشت و ما وقت بیشتری برای خواندن کتاب و مجله داشتیم. می خواندیم و به همکلاسی هایمان نیز تعریف می کردیم . اولدوز و کلاغها ، لاوسون در جزیره وحشت ، اتوبوس آبی ، کفشهای غمگین عشق و سرانجام حیدربابایه سلام. سلام بر حیدربابا و زبان شیرین مادری .

سرانجام من بودم و خانم زر و دایره اش و نوار کاستی که مشهدی قنبرش از تبریز برایش خریده و آورده بود و ترانه هائی که برای اولین بار می شنیدم

سن سن قاراشین اوغلان/ توئی پسر جوگندمی

کاپشن یاراشیر اوغلان/ کاپشن بهت خیلی می آد پسر

قاپیمیزدا دولانما/ دم در خانه مان نگرد

آنام ساواشیر اوغلان/ مادرم دعوایم می کند پسر

*

عکسی وئریدم نئینه دین/ عکسمو دادم چه کردی

پاره - پاره ائیله دین/ پاره پاره اش کردی

باخدین اؤزگه سؤزونه/ حرف دیگران را گوش کردی

سن منی ترک ائیله دین/ تو منو ترکم کردی

*

روز زبان شیرین مادری بر هموطنان عزیز ترک ، کرد ، لر ، عرب ، گیلک ، فارس ، بلوچ ، ارمنی و همه و همه مبارک

 *

نویسنده: شهربانو - سه‌شنبه ٢٧ بهمن ۱۳۸۸

زبان مادری و هویت ملی

1-زبان ، پیچیده ترین پدیده اجتماعی است و بگفته دیل اسپندر، پدیده ختثی و بیطرفی نیست . زبان فقط وسیله اتنقال ایده ها نیست، بلکه خود شکل دهنده ایده ها ست . مهمتر اینکه، مقدم برهرچیزی ، زبان برنامه ای برای فعالیت مغز است . در این معنی ، چیزی مضحک تر از این نخواهد بود که بگوئیم که افراد انسانی ، توانائی دیدن جهان بهمان گونه ای راکه هست ، دارا هستند و یا ثبت کنندگان بیطرف جهان خود اند .زیرا آنان خود جهانی را آفریده و تصویرِ آفریدهِ خود را در درون جهانِ زبان ریخته اند. افراد انسانی نمی توانند جهان اطراف خود را بیطرفانه انتقال دهند. ما جهان اطراف خود را نه آنگونه که هست ، بلکه آنگونه که در زبان بصورت یک سلسله اصول در آمده اند ، مشاهده می کنیم. زیرا مغز انسانی که فرمان اعمال ما را بدست گرفته است ، رابطه مستقیمی با جهان بیرون ندارد و یا تماس مسقیمی با نور و یا صدا برقرار نمی سازد. بلکه تنها از طریق محرک های بایو الکتریک و انتقال آنها از طریق سیستم عصبی با بیرون از خود است با جهان تماس برقرار می کند . در این معنی ، مغز، فرمانده کر و کوری در تاریکخانهِ ی بدن انسانی است و تفسیر خود از سمبل ها و علائم بیرونی را از طریق کد های شکل گرفته در زبان انجام می دهد. اگر ما نگاه نژاد پرستانه یا مبتنی بر تبعیض جنسی داریم ، این نگرش ما در زبان کد گذاری شده است و زبان در نحوه کشف این کد گذاری ها ، بر تفسیر مغز ما از پدیده ها و مشاهدات ما تاثیر خواهد گذاشت و ما جهان خود و تنظیم اعمال خود را، نه آنگونه که بطور واقعی وجود دارند ، بلکه بر پایه همین کد های ثبت شده در زبان انجام خواهیم داد. بنابراین ، داوری مغز از داده های بیرونی ، شناختِ قائم بِالذّات بی واسطه ِی خوِد مغزِ منفرِدِ یک انسان نیست ، بلکه از طریقِ منشور یا فیلتر کد های زبان، که برآیند داوری تاریخی و جمعیِ اشباع شدهِ ی بشر است ، انجام می گیرد که بدلیل اتّکاء برهمین برآیند اشباع شدهِ ی تاریخی ، جهان را نه آنگونه که هست ، بلکه وارونه باز تاب می دهند . درست بهمین دلیل است که ما قبل از هر چیزی ، با حوزه اشباع ایدوئولوژیک در مورد زبان روبرو هستیم ، و نه صرفا یک واسطه ارتباطی در بین انسان ها. تمام سنت های خوب و بد ، و تمامی اشکال متفاوتِ تعصّبات ، در درون زبان ذخیره شده اند.

متن کامل :

قسمت اول

قسمت دوم

قسمت سوم


هدایت سلطان زاده. 23 بهمن ماه 1388(برابر با 12 فوریه 2010).

 با تشکر از رضا اغنمی جهت ارسال این مقاله

*

نویسنده: شهربانو - یکشنبه ٤ اسفند ۱۳۸٧

 

هوشنگ جعفری زنگانلی می گوید : آذربایجان سر ایران است . آذربایجان چشم ایران است. اما این سر به زبانی و قلمی و خواندن و نوشتنی نیاز دارد.
چرا بعد از عمری سخن گفتن و قصه شنیدن از زبان مادربزرگ ، هنوز از خواندن و نوشتن به زبان شیرین تر از قند و عسل مادری عاجزم؟

روز جهانی زبان مادری

پیام یونسکو در روز جهانی زبان مادری

وبلاک نجواها در پستی به نام دختر موطلائی و زبان مادری می گوید : صبحت کردن به زبان مادری چقدر شیرین است. کیف دارد تند تند و بدون تپق حرف زدن. این‌که هی سر بعضی کلمه‌های خاص گیر نکنی و هر چه دلت می‌خواهد را نرم و راحت و سریع بیان کنی. زبان مادری‌ است آخر، فکر و حس آدم را با خودش تنیده، اصلا ذهن را به وجود آورده.

نویسنده: شهربانو - پنجشنبه ٧ آذر ۱۳۸٧

آزاد بودن تدریس زبان و ادبیات ترکی آذری در دانشگاه‌ها
حجت الاسلام محمدرضا میرتاج‌الدینی ، نماینده مردم تبریز در مجلس گفت
تدریس زبان و ادبیات ترکی در دانشگاه‌ها هم‌اکنون آزاد است و حتی در دانشگاه تبریز گروه زبان و ادبیات ترکی نیز تاسیس شد که این نشانگر عدم وجود مانع در این راه است.
سایت بالاترین به این سایت و خبر
در اینجا لینک داده است.
حدود دو سال و اندیست که
این وبلاک را می نویسم. نود و نه درصد مطالب اشعار و ضرب المثل و لغات ترکی آذربایجانی است. در این وبلاک سعی کرده ام از گویشهای مختلف مثل قشقائی ، گیلانی ، زنگنه ، کردی ، لری ، بختیاری نیز ( به کمک هموطنان عزیز) بهره گیرم. گاهی لغات و ضرب المثلهای آلمانی را نیز با حال و هوای خودم به فارسی و ترکی آذربایجانی ترجمه کردم . مطالبی که در این وبلاک می نوشتم مورد استقبال هم ولایتی ها قرار می گرفت و هر کدام لغتی ، ضرب المثلی و جمله ای اضافه می کرد . می توانم بگویم داشتیم با همت هم ولایتی ها مجموعه ای از فولکلور زبان مادری را جمع آوری می کردیم ، که زدند و فیلترش کردند. با توجه به بسته بودنش ، نوشتن اش را ادامه دادم. نه برای لجبازی با رئیس فیل تر خانه ، بلکه به سبب عشقی که به زبان مادریم دارم. حالا این وبلاک برایم مانند باغچه کوچکی پر از گلهای رنگارنگ است . زبان مادریم به من لذت قصه های دوران کودکی ، لالائی های مادربزرگ و ترانه های کودکانه را می دهد.
نمی دانم آیا این خبر را باور کنم یا از کنارش به عنوان یک تعارف تبلیغاتی بگذرم ؟
چه می شد اگر زبان مادریم را قاطی سیاست نمی کردند ؟ چه می شد اگر به کسی که دلش می خواست به زبان مادریش نیز بخواند و بنویسد تجزیه طلب و پان فلان لقب نمی دادند ؟ چه می شد اگر در آن ولایتمان بجز زبان فارسی زبانهای اقوام مختلف نیز بدوراز تعصب و سیاست تدریس می شد؟ مگر نمی گویند آدمی که به یک زبان مسلط باشد یک نفر است و کسی که به دو زبان مسلط باشد دو نفر است و الی آخر؟

نویسنده: شهربانو - پنجشنبه ٢ اسفند ۱۳۸٦

سخن از دوم اسفند و روز زبان مادری به میان آمد ، بی اختیار یاد خانم معلم و قلک سفالی اش افتادم . اول صبح که وارد کلاس می شد ، دفتر نمره بزرگش را روی میز می گذاشت و سپس کیفش را باز می کرد.  اول جاخودکاری فلزی نیم کره ای اش را در می آورد و روی میز می گذاشت و خودکار قرمز و آبی و مداد سیاهش را یکی یکی روی جامدادی به دارازا می چید وچند نیم ورقه که رویش با خط درشت « تنبل » نوشته شده بود را نیز زیر جامدادی می گذاشت . بعد تشکچه کوچک ده سانتی متری گلی گلی اش را که خودش دوخته بود و مخصوص سنجاق ته گرد بود از کیفش در می آورد و به قسمت بالای جامدادی آویزان می کرد . مادر و مادربزرگ و خاله  ها و عمه هایم نیز از این تشکجه ها داشتند و به آن ایینه قابی ( جا سوزن ) می گفتند . آنها با حلقه کوچک پارچه ای که خودشان برایش دوخته بودند ، ایینه قابی را از گوشه ای از چرخ خیاطی آویزان می کردند . مادران مان سوزن و سنجاق ته گرد خیاطی شان را داخل این تشکچه فرو می کردند . اما خانم معلم ما وقتی می خواست دانش آموزی را تنبیه کند ، به وسیله این سنجاق ته گردها ، نیم ورقه « تنبل » را به پشت دانش آموزان می چسبانید و آنها را سر صف می فرستاد تا بچه های کلاسهای دیگر برایشان  تنبل بکشند . این نوع تنبیه خانم معلم اولها خیلی وحشتناک بود. آدمی رسوای مدرسه می شد ، اما سال که به آخر رسید، این تنبیه نیز عادی و سپس خنده دار شد . یک چیز دیگری هم داشت و آن خط کش کلفت تخته ای اش بود که برای زدن به کف دست دانش آموزان ، از آن استفاده می کرد .سخن کوتاه کنم که بعداز این مهمات نوبت به قلک سفالی خانم معلم می رسید. آن را نیز بغل دست جامدادی می گذاشت. هر کسی که اشتباه می کرد و کلمه ای به زبان مادری ادا می کرد می بایست یک ریال داخل قلک بیاندازد . مگر بچه آن وقتها چقدر پول توجیبی می گرفت که یک ریالش را هم توی قلک خانم معلم بیاندازد ؟  با یک ریال می توانستیم مداد یا مدادتراش یا پاک کن و دفتر بیست برگی کوچک بخریم . انصاف نبود که به گناه نکرده مجازات شویم . گاهی اوقات سر کلاس ( درست یادم نیست زنگ ورزش یا انشا یا هر زنگ دیگر )  از ما می خواست که چیستان یا قصه هائی که از مادربزرگمان یاد گرفته بودیم تعریف کنیم . سینه ام پر از قصه ها و چیستانهای مادربزرگم بود . اما چطور می توانستم آنها را به فارسی برگردانم و تعریف کنم ؟ من که فارسی را خوب بلد نبودم ، من که به زحمت می خواندم و می نوشتم و ازبر می کردم . من دلم می خواست دست بلند کنم و تاپماجا بگویم زیرا که  چیستان به دلم نمی نشست. دوست داشتم بگویم « هارا گئدیرسن ایریم اویروم ؟ سنه نه گؤره تپه سی دلیک ! »  دوست داشتم قصه « سازیم دینقیل » را به زبان مادریم تعریف کنم و آخر سر هم به تقلید از اورقیه آنا ، دست چپم را به جلو دراز کنم و با دست راستم مثل آشیق زولفیه ساز بزنم و بخوانم :چؤرک وئردیم قاتیق آلدیم / سازیم دینقیل دینقیل دینقیل  / قاتیق وئردیم پنیر آلدینم  / سازیم دینقیل دینقیل دینقیل / پنیر وئردیم خورما آلدیم  / سازیم دینقیل دینقیل دینقیل / خورما وئردیم کیتاب آلدیم / سازیم دینقیل دینقیل دینقیل / کیتاب وئردیم سازی آلدیم  / سازیم دینقیل دینقیل دینقیل / دینقیل دینقیل دینقیل دینقیلاما افسوس که نه جرات دست بلند کردن داشتم و نه خانم معلم اجازه قصه گوئی به من می داد. حق هم داشت اگر می خواستم قصه تعریف کنم که چند ماه پول توجیبی ام رابدهکار قلک خانم معلم می شدم.خودم که معلم شدم اوضاع یک کمی با گذشته فرق کرده بود . آن زمان در هر خانه ای تلویزیون بود و بچه ها هم در کودکستان سرودها و اشعار فارسی را می آموختند و معلم برای آموزش زبان فارسی مشکل چندانی نداشت . تازه یک چیز دیگر هم مد روز شده بود . بعضی از پدران و مادران جوان با کودکانشان فارسی حرف می زدند . چقدر دلم برای طفلکی ها می سوخت . بزرگترها با هم حرف می زدند و می گفتند « گه ل » اما وقتی بچه بینوا را صدا می کردند می گفتند « بیا » به تهران که می رفتی میزبان سفارش می کرد که باجی جان فارسی حرف بزن که ندانند از تبریز آمده ای. غافل از این که از « ج » اش معلوم بود اهل کجاست . خدا به کسانی که چنین بدعتی را رواج دادند انصاف بدهد . اکنون که سالهاست در دفتر خود و برای دل خود به هر زبانی که دلم می خواهد ، می نویسم  ، قلمم از نوشتن عاجز است. من که دستورزبان مادریم را نیاموخته ام چگونه می توانم صحیح و بدون غلط و اشتباه بنویسم ،من که گاهی اوقات وقت زیادی سپری می کنم تا ریشه فعلی ، پسوندی ، ضمیری در زبان مادریم پیدا کرده در وبلاک دستور زبانم بنویسم ، چگونه می توانم در مقابل نویسنده توانای فارسی زبان اظهار وجود کنم ؟نمی دانم حالا اگر بخواهم همین متن را به مناسبت زبان مادری به ترکی آذربایجانی بنویسم چه آش شله قلمکاری درمی آید . برای امتحان اولین نوشته وبلاکم ، چادرنماز مادربزرگم را به زبان مادری ام برگردانده ام به همان زبانی که او سخن می گفت نه به آن زبانی که نمی دانم کجا تدریس می شود . از دوستانی که لطف می کنند خواهش می کنم بخوانند و مقایسه کنند . آیا می توانم بقیه نوشته هایم را نیز به زبان مادری ترجمه کنم ؟

شهربانو
من معلم بازنشسته غربت نشینم و این کلبه اینترنتی خانه سیاه مشق های من است.
نویسندگان وبلاگ:
دوستان من:
کدهای اضافی کاربر :